ZwermintelligentieHet verschijnsel waarbij een aantal (dit aantal mag niet al te klein zijn) individuen hun eigen gang gaan maar wel binnen een strak kader (dat wil zeggen iedereen volgt een paar duidelijke regels), en daarmee gezamenlijk iets groots bereikt, wordt 'zwerm-intelligentie' genoemd. Bezie een walvis versus een school haringen. Een ontploffende granaat in een school haringen kost veel haringen het leven; de school evenwel zwemt door. Walvissen blijken kwetsbaar te zijn. Groot is dus niet altijd goed. Trouwens, wat is groot? Vergelijk een grote walvis met een grote school haringen. Cry freedom. Democratie gaat door voor de minst slechte regeringsvorm. Denk ook aan het vrije marktmechanisme ofwel 'de onzichtbare hand' in de economie. In een insectenkolonie heeft elk diertje één taak, bijvoorbeeld nestonderhoud, verdediging, voedsel zoeken, larven verzorgen, enzovoorts. Soms is er meer behoefte aan de ene dan aan de andere taak. Dat lost zich vanzelf op. Want hoewel elk diertje een voorkeur heeft voor een bepaalde taak, als het werkloos dreigt te worden doordat er minder behoefte is aan de ene taak, en er is meer behoefte aan een andere taak, zal elk diertje zijn kansen wikken en wegen. Uitblinkers, specialisten, erkende beoefenaren van een taak, zullen blijven doen wat ze altijd al deden. Maar bijvoorbeeld wie achteraan staat in de pikorde, die ene taak eigenlijk ook niet zo goed kan of wie daarop is uitgekeken, keek feitelijk al uit naar iets anders en zo gauw de mogelijkheden zich aandienen, zal zo iemand zijn kansen grijpen. Er ontstaat op enig moment de behoefte aan iets totaal nieuws. Wie heeft er tijd, zin, energie, welk individu meldt zich vrijwillig? Niemand? Verhoog dan de prijs van het nieuwe dat moet gebeuren. Totdat het wel aantrekkelijk genoeg wordt gevonden. Het grote verschil tussen zwermsystemen en 'normale' systemen is dat er geen centrale besturing is die zegt 'jij moet dat doen'. Eigenzinnige individuen (agents) zijn volgens duidelijke regels met hun omgeving bezig. Cruciaal zijn goed gekozen, duidelijke, overzichtelijke, algemeen geaccepteerde regels, niet meer dan een handjevol. De groep gedraagt zich vervolgens niet als een onsamenhangende verzameling, maar als een superorganisme. Een slim wezen. Zonder hersenen en zenuwstelsel. Er is geen hoofdkantoor. Toch staat het geheel stevig in zijn schoenen. Een groot deel van de kolonie kan desnoods omkomen, maar het superorganisme blijft gewoon doorwerken. Ruim baan dus voor zwermsystemen? Helaas, heel wat managers willen nou eenmaal alles controleren en bepalen, terwijl in een zwerm de agents de boel zelf regelen. Bestaande organisaties zijn soms voor geen meter flexibel en moeten voor elke situatie opnieuw geprogrammeerd worden. Het wordt allemaal enorm ingewikkeld, met lange lijnen, en het is dus duur. Hoge indirecte kosten voor veel indirect regelwerk - dat werk voegt geen waarde toe - en nog gaat er van alles mis. Zwermsystemen werken veel beter. Doordat ze zo simpel zijn, hebben ze veel minder last van storingen. Ook al vallen er een paar agents uit, het maakt nauwelijks verschil. De agents hoeven overigens niet allemaal hetzelfde te zijn. Bij veel mieren heb je exemplaren met grote kaken die als vechtersbaas werken en exemplaren met kleine kaken die voedsel verwerken. Bij de mierensoort Pheidole pallidula heb je grote en kleine mieren. Als een vijandelijk insect probeert het nest binnen te dringen, vallen de kleine mieren het aan en houden het vast, waarna een grote mier de kop eraf bijt. |
